Klinik Psixoloq Zeynəb Rzayevadan ilginc məlumatlar.

Mövzunun gücü nədədir?

Bu mövzu:

Gündəlik həyatını yaşayan, amma içində dağıntı daşıyan minlərlə insanı öz ağrısı ilə üz-üzə gətirir,

Travmanı elmi dillə, lakin oxucunun ruhuna toxunan şəkildə izah edir,

Səni sadəcə müşahidə edən yox, travmanı beynin dərin qatlarında oxuyan klinik psixoloq kimi göstərir.

Sual: Zeynəb xanım, bir çox insanlar travmanı “keçmişdə qalan” kimi düşünür. Amma siz deyirsiniz ki, travma keçmir. Bu nə deməkdir?

Zeynəb Rzayeva:
Travma – baş verən hadisə deyil. Travma – o hadisəyə beynin və bədənin verdiyi cavabdır.
Bir hadisə olur, bədən şoka girir, beyin donur. Hadisə fiziki olaraq başa çatsa da, beyin və bədən həmin yerdə ilişib qalır.
Ona görə də deyirik:

“Travma bədəndə donur. Ağıl unutmağa çalışır, amma bədən hər gün xatırladır.”

Sual: Beyin və bədən travmanı necə yadda saxlayır?

Beyində travma zamanı amigdala hiperaktivləşir – yəni qorxu siqnalı daimi açıq qalır.

Hippokamp travmanın zamanını və yerini düzgün qeyd etmir, ona görə insan "bu indi olmur, amma mən yenə də qorxuram" hissi ilə yaşayır.

Bədən isə kortizol və adrenalin yüklənməsi ilə travma cavabını davam etdirir. Əsəbilik, tərləmə, ürək döyüntüsü, titrəmə – hamısı hələ də "həyəcan siqnalı" verildiyini göstərir.

Bu, artıq psixoloji deyil – nevrobioloji prosesdir.

Sual: PTSD yaşayan insan özündə hansı əlamətləri hiss edir?

???? Özünü tənzimləyə bilməmək – səbəbsiz yerə partlayan əsəb
???? Tər, titrəmə, həyəcan – bədən heç nədən qorxuya düşür
???? Geriçəkilmə və hissizləşmə – "heç nə hiss etmirəm, boşam"
???? Yuxuda kabuslar, səksəkə ilə oyanmaq
???? İnsanlardan uzaqlaşma, sevilməyə layiq olmadığını hiss etmə

Bu insanlar xaricdən funksional görünə bilər. Amma içəridə "emosional bir dağıntı" daşıyırlar.

Sual: Siz bu insanlarla necə işləyirsiniz? Yanaşmanız nəyə əsaslanır?

Ən birinci addım təhlükəsiz sahə yaratmaqdır. PTSD-li insan ilk olaraq soruşur: “Burada ağlasam, məni zəif saymazlar ki?”
Ona görə psixoterapiya əvvəlcə güvəndən başlayır.

Mən bədən əsaslı və travma yönümlü terapiya yanaşmalarını istifadə edirəm:

Somatik təcrübə

Sensor motor terapiyası

EMDR (Travma yönümlü göz hərəkəti desensitizasiyası)

Daxili uşaqla əlaqə

Bədənə fokuslanma texnikaları

“Çünki travma sadəcə danışılaraq yox, bədənin içində çözülərək sağalır.”

Sual: Cəmiyyətdə travma yaşayan insanlar çoxdurmu?

Bəli. Bizim cəmiyyət kollektiv travma keçirmiş bir toplumdur. Müharibə, zorakılıq, yoxsulluq, sevgi çatışmazlığı, qəfil itkilər...

Bu travmalar bir çox insanda hələ də yaşama gücünü alır. Sadəcə maskalanıb:

Daim yorğunluq

Xroniki narahatlıq

Hisslərdən qaçmaq

Sosial çəkilmə

Yüksək funksional depresiya

Amma əslində onlar daxildə hələ də döyüşürlər.

Sual: Sonda bu vəziyyətdə olan insanlara nə demək istərdiniz?

Travma bir utanc deyil. Travma yaşamaq zəiflik deyil.
Əsl zəiflik – ağrını danmaqdır.
Əgər siz tez-tez yorulursunuzsa, yuxularınızda səksənirsinizsə, sevilməyə layiq olmadığınızı düşünürsünüzsə – bilin ki:

“Siz qırıq deyilsiniz. Siz sadəcə qorundunuz. Və indi şəfa almağa hazırsınız.”

Tək deyilsiniz. Və artıq zamanıdır – bədəninizə qulaq asın. O sizə yaşadığı travmanı hər gün pıçıldayır.


???? Əlaqə üçün:

???? Məktəbimiz Uşaq və Ailə İnkişaf Mərkəzi
???? Əlaqə nömrəsi: +994 55 626 93 55
???? Instagram: @klinikpsixoloq_zeyneb

8-07-2025, 11:16